منو اصلی
کینوا (خاویار گیاهی)

کینوا (خاویار گیاهی)

کینوا  (Quinoa) معروف به خاویار گیاهی ، با نام علمی Chenopodium quinoa willd یکی از گیاهانی که تا کنون در ایران مورد بررسی قرار نگرفته و از آن بهره برداری نشده است گیاهی با نام کینوا که بومی کوه‌های آند در بولیوی، شیلی و پرو است.

کینوا غله‌ای است که آن را به‌خاطر دانه‌های خوراکی اش کشت می‌کنند.

در واقع کینوا غله‌ی واقعی نیست، بلکه شبه‌غله است. به عبارت دیگر، کینوا اساسا دانه است، اما شبیه غلات آماده و مصرف می‌شود؛ در گذشته، در امپراتوری اینکا (یک امپراتوری از سرخ‌پوستان آمریکای جنوبی)، کینوا محصول خیلی مهمی بود.

آن را «مادر همه‌ی غلات» می‌خواندند و اعتقاد داشتند که مقدس است.

هزاران سال است که در آمریکای جنوبی از این غله استفاده می‌شود، اما تنها چند سال است که معروف شده و در همه‌جای دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سه نوع اصلی کینوا وجود دارد:

کینوای سفید

کینوای قرمز

کینوای سیاه

۱۸۵ گرم کینوا (خام یا پخته)، محتوی مواد مغذی زیر است:

پروتئین: ۸ گرم؛

فیبر: ۵ گرم؛

منگنز: ۵۸ درصد میزان موردنیاز روزانه؛

منیزیم: ۳۰ درصد میزان موردنیاز روزانه؛

فسفر: ۲۸ درصد میزان موردنیاز روزانه؛

کینوا خیلی سریع‌تر از سایر غلات می‌پزد و پخت آن معمولا بین ۱۲ الی ۱۵ دقیقه طول می‌کشد. همین امر موجب می‌شود که کینوا به یک ماده غذایی عالی برای افرادی باشد که مشغله کاری زیادی دارند.

همچنین برخی از غلات بعد از پخت خشک می‌شوند، اما کینوا بعد از پخت نیز طراوات و خوشمزگی خود را حفظ می‌کند؛  تمامی موارد ذکر شده به این معناست که کینوا باید در رژیم غذایی افراد قرار گیرد

معرفی گیاه کینوا 

این گیاه حدود ۱ تا ۱٫۵ متر ارتفاع دارد. محصول اصلی این گیاه، دانه آن است که دارای ارزش غذایی بالایی است. دانه کینوا بسیار مغذی است و درصد بالایی پروتئین دارد. علاوه بر دانه، از برگ گیاه جوان به عنوان سبزی تازه و یا به صورت پخته استفاده می شود. با توجه به اینکه کینوا پروتئین بالا و کربوهیدارات کمتری نسبت به برنج دارد، آینده کشاوری روشنی دارد. بولیوی، پرو و اکوادور کشورهایی هستند که بالاترین تولید کینوا در جهان را دارند. گیاه کینوا از طرف سازمان خواروبار جهانی (FAO ) به عنوان یک استراتژی برای امنیت غذایی دنیا معرفی شده است. در واقع گیاه کینوا یک گیاه شبه غله است که می تواند راه حلی برای مشکل کمبود غله باشد. دوره کشت این گیاه حدود پنج ماه است و به‌ طور میانگین می‌توان انتظار برداشت سه تا پنج تن محصول در هکتار را داشت. متوسط عملکرد اقتصادی این گیاه در هر هکتار پنج تن است.

quinoa-d4c3183887cbf34855729a763cd63394

 

در نمودار زیر سطح زیر کشت و تولید کینوا در کشورهای اصلی تولیدکننده و میانگین جهانی را نشان داده شده است.

Untitled

خاک و آب و هوای مورد نیاز برای کشت کینوا

کینوا یک گیاه مقاوم است و می توان آن را در خاک های فقیر رشد داد. این گیاه به دلیل مقاوم بودن در برابر شوری و گرما  قابلیت کشت در بسیاری از زمین هایی را که در حال حاضر کشت نمی شوند را دارد ، کینوا  قادر است شوری، خشکی طولانی مدت، یخبندان و تگرگ را تحمل نماید این گیاه ،یک گیاه شورزیست اختیاری است و قادر است شوری سطح دریا نیز را تحمل کند که حدودا ۳۵۰ میلی مول نمک است. خاک مناسب برای رشد کینوا شنی است و خاک رس سنگین مناسب نیست.
برای کاشت کینوا خاک باید به خوبی زهکشی شود. خاک خنثی با PH  شش تا هفت بهترین خاک برای رشد کینوا است اما کینوا قادر است در رنج PH اسیدی یعنی ۵ تا قلیایی بالا یعنی ۹ رشد کند.  درجه حرارت ایده آل برای کشت کینوا ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتی گراد است. با وجود این دمای -۸ تا ۳۹ درجه را نیز تحمل می کند.

آماده سازی زمین برای کشت کینوا

کینوا باید در فصلی کاشته شود که درجه حرارت خاک به ۵ تا ۷ درجه سانتی گراد می رسد. فاصله ردیف به عوامل بسیاری بستگی دارد. به طور کلی ردیف ها باید ۴۵ تا ۶۰ سانتی متر از هم جدا باشند. توصیه می شود بذرها در عمق ۱ تا ۳ سانتی متر کاشته شوند. به طور کلی مقدار ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر در هکتار بذر نیاز است. کاشت می تواند با دست یا با یک بذر افشان ردیف انجام شود. معمولاً جوانه زنی ۲۴ ساعت بعد از کاشت در رطوبت مناسب رخ می دهد و نهال در ۳ تا ۵ روز پدیدار می شود.

آفات و بیماریهای کینوا

سوسک، کک، شته از آفات رایج در کشاورزی کینوا است. لکه برگ، پوسیدگی ساقه، مرگ گیاهچه، کپک پرزدار و سوختگی باکترایایی از بیماریهای رایج موجود در کشت کینوا است. به غیر از آفات و بیماریها، حشرات و پرندگان نیز، مشکل شایع در کشت کینوا هستند. برای بهره برداری بیشتر باید ارقام با کیفیت بالا که در برابر آفات و بیماریها مقاوم هستند انتخاب شود.

آبیاری در کشاورزی کینوا

به طور کلی اگر باران به خوبی توزیع شود نیاز به هیچ آبیاری نیست. به طورکلی کینوا به کم آبی مقاوم است. آبیاری بیش از نیازِ گیاه

موجب نازکی و طویل شدن ساقه و در نهایت ورس خواهد شد. آبیاری های اولیه، جوانه زنی بذور را آسان تر می کند. در کشت کینوا امکان استفاده از آبیاری تحت فشار و استفاده از نوارهای تیپ آبیاری وجود دارد. آبیاری باتوجه به شرایط مناطق متفاوت است. برای مثال کینوا در خوزستان در طول دوره رشد بسته به وضعیت بارندگی و نوع بافت به ۵ نوبت آبیاری نیاز دارد. آبیاری اثر معنی داری در عملکرد دارد. میانگین 550 میلی متر رطوبت در دسترس توصیه شده است؛ اما در بعضی از تحقیقات انجام شده نیاز آبی سالانه کینوا را 250 یا 208 میلی متر تعیین کرده اند. کشت کینوا در مناطقی که بارندگی سالانه 200 تا ۴۰۰ میلی متر دارند، امکان پذیر است. تمامی این نتایج متأثر از شرایط رشد و نوع خاک است و نمی توان آن را برای همه مناطق کشت استفاده کرد.

عملیات بعد از جوانه زنی کینوا

معمولاً علف های هرز باید به صورت مکانیکی حذف شوند. هنگامی که گیاه به ۲۰ تا ۲۵ سانتی متر میرسد وجین اول انجام میشود. گیاهان باید ۱۵ تا ۴۵ سانتی متر از هم فاصله داشته باشند و به این منظور تنک کردن انجام می شود.

 

این گیاه به اقلیم سرد و خشک سازگاری دارد. کینوا دماهای بین 1- تا 35 درجه سانتی گراد و یخ زدگی را تا قبل از گل دهی تحمل می کند. کینوا در مناطق مرتفع دنیا که تنوع گیاهان زراعی محدود است، از نظر ارزش غذایی اهمیت ویژه ای دارد. کینوا برای رشد و تولید دانه نیازمند هوای خشک و روز کوتاه است. همچنین در برابر خشکی و سایر تنش ها مقاومت می کند. این گیاه به حرارت زیاد و طول روز حساس است. برای مثال گیاه کینوا در خوزستان ۴ تا ۸ روز پس از کاشت و آبیاری بذور جوانه می زند و بین 13 تا 19 روز پس از کاشت به مرحله سه برگی می رسد 50 درصد گل دهی حدود 30 روز پس از کاشت و زمانی که ارتفاع گیاه 25 سانتی متر است، اتفاق می افتد

سنبله ها همگی قبل از رسیدن سبزرنگ و در زمان رسیدگی کامل زردرنگ هستند. اما رنگ گل در زمان گرده افشانی از سفید، زرد، صورتی تا قرمز تیره، ارغوانی و سیاه متنوع است.

وزن هزار دانه کینوا 3 تا 5/ 3گرم و به رنگ های سیاه، قرمز، صورتی، نارنجی، زرد یا سفید است

در جداول زیر ترکیبات و عناصر موجود در کینوا با برخی محصولات دیگر مقایسه شده است.

جدول عناصر

تراکم بذر و ضدعفونی

در مناطق مختلف توصیه برای میزان بذر متفاوت است. توصیه فعلی در ایالات متحده ۱ تا 5/ 1 میلیون بوته در هکتار است. در آمریکای جنوبی ۸ میلیون برای کشت ردیفی و 20 میلیون در هکتار برای بذرپاشی به شکل سنتی است. در بولیوی 4/ 0 تا 6/ 0 گرم در مترمربع، در پرو 5/ 0 تا 3/ 2 گرم در مترمربع و در اکوادور 1/ 0 تا 4/ 8 گرم در مترمربع بذر توصیه شد. شیوه کشت تأثیر بسزایی در تراکم بذر دارد؛ به طوری که در پرو میزان بذر موردنیاز در یک مترمربع کشت مکانیزه را 2/ 1 گرم تعیین کردند.

تجربه کشت در خوزستان نشان داد برای کشت دستی یک هکتار، ۴ تا ۵ کیلوگرم بذر و در کشت مکانیزه بسته به نوع ماشین کاشت ۱ تا ۲ کیلوگرم بذر نیاز است. با استفاده از سموم مانند دیفنوکونازول یا کاربوکسین تیرام به میزان ۲ در ۱۰۰۰ می توان بذر را ضدعفونی کرد.

روش کاشت بذر

با اینکه کینوا را می توان به روش های ردیفی، مخلوط، دست پاش،کپه ای و حتی نشاکاری کشت کرد، کشت آن در ردیف هایی با فاصله 25تا ۵۰ سانتی متر توصیه شده است. برای فاصله ردیف های کشت شیوه کشاورزی مکانیکی تعیین کننده است.

بذر برای جوانه زدن به آب و هوای خنک ) 7 تا 10 درجه سانتی گراد( نیاز دارد و در شرایط مناسب و با تأمین رطوبت طی 24 ساعت جوانه می زند. جوانه ها طی ۳ تا ۵ روز بعد ظاهر می شوند. ممکن است بذر کینوا، مثل بذر اسفناج، در شرایط خشک جوانه نزند. بنابراین برای حصول جوانه زنی کافی به سرما دادن به مدت یک هفته نیاز دارد.

نحوه برداشت

کینوا به صورت دستی یا مکانیزه با استفاده از کمباین غلات با تنظیم هدهای برداشت و کوبنده قابل برداشت است. در برداشت سنتی، ساقه های گل دار در محل سایه آفتاب پهن و خشک می شوند و پس از چند روز کوبیده و جداسازی بذر انجام می شود. جداکردن بذر از سنبله به روش های سنتی یا با استفاده از خرمن کوب انجام می شود. در خوزستان بذرگیری به وسیله کوبیدن و خردکردن سنبله انجام شد.

سپس به منظور افزایش خلوص بذر و جداکردن گلچه ها با الک شماره 14بوجاری می شوند. عملکرد دانه بشدت تحت تأثیر واریته )رقم( و شرایط رشد است و از 45تا ۵۰۰ گرم در مترمربع گزارش شده است. در خوزستان پتانسیل عملکرد تولید بذر کینوا با ارقام موجود 4/2 تن در هکتار است. در شکل 1 نشان کینوا و نتایج تحقیقات مربوط به آن داده شد که عملکرد دانه در کشورهای پرو و بولیوی به ترتیب6/0 و 6/1 در هکتار است.

پس از برداشت کینوا

دانه کینوا باید بوجاری شود تا از ناخالص ها جدا شود و در یک محیط خشک و خنک نگهداری شود.

ساپونین زدایی کینوا

ساپونین لایه بسیار نازکی است که روی دانه های کینوا وجود دارد و مزه تلخی به آن می دهد. ساپونین در هنگام رشد گیاه در نقش آفت کش عمل می کند.

 

 

 

Post a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>